اکثر ایرانی ها در سالهای اخیر با خاندان خاتمی بواسطه ی سیدمحمد خاتمی آشنا شده اند. اما متاسفانه آن آشنایی از اخوی های آقای خاتمی و چند نفر انگشت شمار از خویشاوندان ایشان پا فراتر نگذاشت. از جمله ی این شخصیت ها که مغفول ماند مرحوم آقا سید روح الله خاتمی پدر بزرگوار رئیس جمهور سابق بود که کمتر مجال برای معرفی ایشان پیش آمد. شکی نیست که ریشه ی بسیاری از اندیشه های روشنفکرانه و اخلاق گرایانه ی آقای خاتمی ریشه در آموزه های پرورشی پدر بزرگوارشان دارد. جالب اینکه آشنایان با بیت خاتمی برعکس سایرینی که با این بیت کمتر آشنا هستند بخاطر ارادت به سیدروح الله و بواسطه ی ایشان به سایر خانواده بخصوص سیدمحمدخاتمی علاقه ی شدیدی رسانده اند. سیدروح الله خاتمی بین یزدی ها جایگاه ویژه ای دارد و بیشتر مردم از او با لقب معلم اخلاق یاد می کنند. من در این سالها بین یزدی ها از هر گرایش فکری و سیاسی کسی را ندیده ام که وقتی صحبت از سیدروح الله باشد، از او با عشق و علاقه ی قلبی و با احساس خالصانه صحبت نکند. مدیریت عقلایی و اخلاق مدارانه ی سید روح الله از وی چنان شخصیت محبوبی ساخته بود که حتی غیر مسلمانان را مجذوب خود کرده بود. خاطره های شیرینی که از دوران زندگی آن بزرگوار - که البته مصادف با دوران پرحادثه و احساسی انقلاب و جنگ بود - دهان به دهان نقل می شود همه نشان از ژرفای اندیشه های آن سید دوست داشتنی دارد. اندیشه هایی که از وی روشنفکری بزرگ ساخته بود.
شک ندارم اگر زوایای زندگی آیت الله خاتمی و اندیشه های ایشان برای مردم سایر استانها آشکار می شد باورشان به سیدمحمدخاتمی و اندیشه هایش به مراتب عمیق تر می شد. زیرا در می یافتند این اندیشه زائیده ی یک دوره ی کوتاه و محدود به یک نفر که احتمالا در دوره ای چون بسیاری تغییر منش داده، نیست. آنچه سیدمحمدخاتمی در دوران وزارتش بر ارشاد و بعد از آن در دوران ریاست جمهوری گفت نه تنها منش سالهای گذشته ی وی بود بلکه ریشه در آموزه هایی داشت که در تربیت خانوادگی به وی آموخته شده بود. اگر امروز خاتمی فریاد "زنده باد مخاف من" سر می دهد، اگر از جامعه ی مدنی سخن می گوید و نماد روشنفکری دینی می شود، سالها قبل پدر بزرگوارش نه تنها بدان عمل می کرد بلکه به نوعی پرچمدار آن بود.
امروز به همت خانه ی فرهنگ خاتمی بیستمین سالیاد آیت الله خاتمی در قالب سمیناری در زادگاه خاتمی، شهر اردکان در حال برگزاری است. اندیش ورزان بزرگی نیز سختی راه را پذیرفته اند تا سهمی در گرامی داشت بر عهده گیرند تا بلکه این شروعی باشد برای شناساندن شخصیت ممتاز آیت الله سید روح الله خاتمی به آنانی که شناختی ناچیز از ایشان دارند.
باید به مهندس خاتمی و برادران تابش که در این چند روز شاهد بودم با چه همت بلندی مقدمات برگزاری سالیاد را فراهم می آوردند دست مریزاد گفت.
دیشب علی آقا خاتمی می گفت: " نیت ام تنها انجام کاری برای مرحوم آقا سید روح الله و قرب الهی است." من هم امیدوارم تلاش اش مورد رضایت خداوند باشد و روح آیت الله را شاد کند.
